U bent hier

Maritiem Erfgoed Nederland

Beheer maritiem erfgoed: complex, maar we liggen op koers

Het beheer van ons maritiem archeologisch erfgoed krijgt steeds meer vorm. Maar nog niet alles is uitgekristalliseerd.

Een flink deel van ons verleden is verbonden met water, maar juist daarover weten we nog relatief weinig. We zijn nog maar enkele tientallen jaren serieus bezig, terwijl ons maritieme verleden eeuwen teruggaat. In die betrekkelijk korte periode is al wel veel bereikt. Denk aan nieuwe wetgeving, digitalisering en de rol van marktpartijen in onderzoek naar ons maritieme archeologische erfgoed.

Verantwoorde omgang

Sommige deelonderwerpen moeten zich nog verder uitkristalliseren. Een daarvan is de rol van amateur-archeologen en sportduikers. Zij storten zich vol passie op scheepswrakken en bezitten vaak een schat aan kennis (NOB, LWAOW, STIMON en DDNZS). Als natie hebben hen hard nodig, als ogen en oren van ons maritieme erfgoed, maar we willen ook dat iedereen verantwoord met het erfgoed omgaat en zich aan de regels houdt die we samen hebben opgesteld. Er wordt actief gewerkt aan het optimaliseren van de samenwerking, zodat alle neuzen dezelfde kant op staan.

Rol overheden

Ook de overheid duikt in diverse debatten op, zoals in de vraag bij wie de verantwoordelijkheid ligt voor beheer: het Rijk, provincie of gemeente. Andere discussies gaan over geld, denk aan budgetten voor het beheer van maritiem en onderwater cultureel erfgoed en budgetten voor erfgoed dat door de natuur wordt bedreigd. Ook loopt er een debat over de vraag of de RCE zelf moet blijven duiken. De RCE heeft nu vier beroepsduikers in zijn gelederen. Daarmee zijn we in staat om professioneel onderzoek te doen. Ook is het een goede intellectuele basis om bijvoorbeeld de regering van adviezen te kunnen voorzien.

Evaluatie

Hoe jong de wetenschap over ons maritieme erfgoed ook is, het is goed om nu al te kijken of de ingeslagen weg ook de juiste is. Een interessant onderwerp voor evaluatie is het beheer in situ (scheepswrakken laten liggen waar ze zijn). Nederland heeft hiervoor gekozen, maar eigenlijk weten we nog niet of dit ook effectief is op langere termijn (behoud in situ of lees artikel). Een andere belangrijke vraag is of we voldoende op koers zijn met de aanwas van nieuwe mensen en hoe we daar in de toekomst verder vorm aan moeten geven (lees ook: Kennis maritieme archeologie op hoger plan). Ook de vraag hoe we landarcheologie en maritieme archeologie met elkaar verbinden is een belangrijk onderwerp van discussie. Beide liggen in elkaars verlengde en vertellen ons iets over een en dezelfde geschiedenis.

Helderheid

Onder het Maritiem Programma van de RCE is het besef sterk gegroeid dat cultureel erfgoed onderwater er toe doet omdat het ons veel vertelt over ons verleden en waar wij als maatschappij staan. Hoe beter we omgaan met ons maritieme erfgoed, hoe meer we leren over onszelf.

Monumenten onderwater

Nederland is een maritieme natie. Dat vertellen wij vaak aan anderen en die anderen kijken ook vaak zo naar Nederland: water, watermanagement, kanalen, scheepvaart, baggeren, land winnen van water, watersporten, vissen, handel. Allemaal gerelateerd aan het water en de positie die ons land in die relatie met dat water inneemt. Wij ontlenen een deel van onze internationale identiteit aan onze relatie met het water. In Nederland ontlenen weer verschillende regio’s en gemeenten hun lokale identiteit aan diezelfde relatie met dat water, maar ook nieuwe gemeenten in Flevoland en de Noordoostpolder die hun identiteit te danken hebben aan de overwinning op het water.

Archeologische vindplaatsen zijn van belang voor de identiteit van een land. Ze zijn tastbaar, ze leveren informatie op en we kunnen ervan genieten. Het beheer van deze vindplaatsen kost geld. Op dit moment zijn maar weinig locaties onderwater aangewezen als Rijksmonument (Archeologische Monumentenkaart). De meesten liggen op gemeentegrond en die zijn dan ook voornamelijk verantwoordelijk voor het beheer. Iets dat niet altijd even gemakkelijk is voor die gemeenten. De eerste vindplaats op Rijksgrond is pas kort geleden aangewezen (Artikel rijksmonument onder water).

De Monumentenraad heeft aangegeven dat zij graag ziet dat er meer vindplaatsen onderwater worden aangewezen. Dit houdt op dit moment dan ook in dat er een grote verantwoordelijkheid komt te liggen bij de gemeenten waarin die vindplaatsen komen te liggen. Maar welke vindplaatsen zijn dat eigenlijk. De RCE is bezig met het idee om te komen tot 50 a 100 vindplaatsen die het verhaal op nationaal niveau vertellen over ons maritieme verleden. Immers, we hebben het oudste vaartuig ter wereld: de boomstamboot van Pesse, maar ook belangrijke locaties die ons veel over Nederland in de Tweede Wereldoorlog kunnen vertellen. Deze 50 a 100 vindplaatsen noemen we de ‘stepping stones’ ; de fysieke openingen naar het verleden waarmee we stap voor stap het verhaal van Nederland en haar bewoners en de relatie met het water kunnen begrijpen. Consequentie van die uitbreiding zou kunnen betekenen dat nog meer verantwoordelijkheid bij de gemeenten terecht komt. Maar ook daarover zijn we in gesprek, want zouden we niet vanuit die overheid middels een budget tot beheer van die vindplaatsen – die we met z’n allen zo van belang achten – kunnen overgaan?

De discussie loopt.

Relevante links en meer informatie:

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Maritiem Programma

ALLE ARTIKELEN OVER DIT ONDERWERP>