U bent hier

Scheurrak SO1 wrak het favoriete maritieme erfgoed van Martijn Manders

Beeld van het wrak tijdens de opgraving.

Maritiem Erfgoed is iets waar ik constant mee bezig ben: datgene wat wij wensen te beschermen, te onderzoeken en over te dragen aan toekomstige generaties en te maken heeft met de relatie van de mens met het water ook daadwerkelijk proberen te beschermen en te onderzoeken. Ook ik heb mijn favoriete erfgoed. Dat is het Scheurrak SO1 wrak in de Waddenzee. Daar zijn verschillende redenen voor. Het was een graanvaarder die tijdens een storm – vermoedelijk die van Kerstnacht van 1593 – verging. Een eenvoudig schip toch, maar illustratief voor wat ons als land in die tijd bezig hield en waar we goed in waren: handeldrijven.

De handel in graan werd in de Gouden Eeuw wel de Moedernegotie genoemd: daar waar het allemaal vandaan kwam. Opgebouwd met een systeem waarin veel in het proces werd gestuurd, zoals het verbouwen van graan in de graanschuur van Europa, Polen, het vervoer over de rivier de Vistula naar Gdansk. Duizenden Nederlandse schepen brachten het graan vervolgens via de markt in Amsterdam naar alle delen in Europa. Hier werd het geld mee verdiend, en hoe! Soms wel 3000% winst! Met dat kapitaal werd de Gouden Eeuw opgebouwd, zag de VOC het licht. En dat verhaal ligt allemaal verscholen in dit ene scheepswrak: Het Scheurrak SO1.

Maar er is nog veel meer: het was het eerste schip dat in Nederland onderwater werd opgegraven en wel van 1989 tot 1997. Het vormt dus ook de basis voor onze onderwater archeologische discipline! Alle duizenden vondsten uit het wrak vertellen een hoeveelheid aan verhalen over deze spannende periode in de Nederlandse geschiedenis. Tijdens de storm in Kerstnacht 1593 zonken meerdere graanschepen. Een aantal ervan waren voor Roemer Visser verzekerd. Hij verloor dus een hoop geld. Dat deze assuradeur daar niet blij mee was bleek wel toen hij in maart 1594 zijn dochter Maria Tesselschade noemde. Een fijne vader zou je zeggen. Toch weerhield die naam haar niet om beroemd te worden als de muze van de Muiderkring.

Het schip zelf blijkt weer scheepsbouw technisch zo interessant te zijn omdat het allerlei technische details bevat die de overgang tussen verschillende bouwmethoden aangeven. Die innovatieve veranderingen waren er wel de oorzaak van dat de Nederlanders de sprong naar de handel over de grote oceanen aan konden gaan. Wat erfgoed is, bepalen we op verschillende niveaus. Er is wereld-, nationaal, lokaal en persoonlijk erfgoed. Vanuit mijn ogen bezien tikt het Scheurrak wrak vele boxjes af: het ligt in de Waddenzee op de Rede van Texel, maar is ook gezien het belang van de moedernegotie en hoe het de economische wereld veranderde van internationale allure. Helemaal aan het andere spectrum heeft het wrak voor mijzelf heel veel betekend: hier maakte ik mijn eerste archeologische duiken als student, werkte ik mee aan de conservering en deed er mijn eerste onderzoeken. Hier ligt mijn persoonlijke bakermat van de maritieme archeologie. Het wrak verdient een goede mooie eindpublicatie die er na 20 jaar nog altijd niet is. Gelukkig heeft dat nu wel de aandacht.

Video 
Een stukje uit een documentaire over de opgraving van het Scheurrak SO1 wrak

Reacties