U bent hier

Inzet van vrijwilligers in de onderwaterarcheologie

Het Maritiem Programma richt zich op diegenen die een belangrijke rol hebben in het speelveld van de maritieme archeologie. We verbinden mensen, groepen en organisaties die nodig zijn om te zorgen voor ons maritiem erfgoed, want dat is een gezamenlijke taak. In 2014 zijn we de dialoog aangegaan met gemeenten, provincies en rijkspartners. In 2015 ligt de focus op de vrijwilligers. Vaak wordt gezegd dat de sportduikers de ogen en de oren voor de professionals in de onderwaterarcheologie zijn. Maar is dat wel zo? Wat levert de samenwerking de verschillende partijen op? Hoe kijken professionals en vrijwilligers daar zelf naar, hoe gaan we met elkaar om? Op dit moment lijkt de relatie tussen de professionals en de vrijwilligers vaak stroef of ronduit slecht te zijn, wat weer een moeizame samenwerking tot gevolg kan hebben. Uiteindelijk heeft dit dus ook effect op de mogelijkheden om gezamenlijk te zorgen voor (beter) beheer van maritiem erfgoed.

Wat willen we bereiken?

Het is belangrijk dat we gezamenlijk de rol van de vrijwilliger in de onderwaterarcheologie verkennen en de mogelijkheden bekijken om de zorg voor onderwater erfgoed te verbeteren. Hoe kunnen (sport) duikers en amateurarcheologen daaraan bijdragen? Directe aanleiding om elkaars rollen opnieuw te bekijken en misschien zelfs te herdefiniëren is de Erfgoedwet, die verscherpte regelgeving bevat als het gaat om het handhaven op illegale handelingen met betrekking tot maritiem erfgoed. Deze nieuwe regelgeving zet de relatie onder druk en maakt dit urgent. Om te bepalen hoe de situatie nu werkelijk is, zijn het Maritiem Programma van de RCE dit jaar twee concrete initiatieven gestart.

Hoe hebben we het aangepakt?

We organiseerden op 13 november 2015 het symposium ‘Vrijwilligers in onderwaterarcheolgie’. In aanloop naar deze bijeenkomst hebben wij David Bouman (Maritime Research & Consultancy) gevraagd een onafhankelijk onderzoek uit te laten voeren om te bepalen hoe de de relatie tussen vrijwilligers en professionales in de onderwaterarcheologie is. Deze zomer heeft David met 60 wrakduikers en (amateur)maritiem archeologen gesprekken gevoerd. Het rapport geeft een diffuus beeld: positieve- en negatieve geluiden wisselen elkaar af.

Passie voor wrakduiken en streven naar behoud van cultureel erfgoed, dat is wat de RCE en wrakduikers en amateurarcheologen delen. Deze gezamenlijke ambitie is de sleutel voor een betere samenwerking. Waarbij communicatie, een open houding en zelfreflectie van zowel de RCE als de duikers randvoorwaarden zijn. Met deze opdracht had de RCE een duidelijk doel voor ogen: inzicht verkrijgen in de achtergrond en beweegredenen van wrakduikers en amateurarcheologen die betrokken zijn bij het cultureel erfgoed onder water èn tevens om zelf een spiegel voorgezet te krijgen over ons eigen functioneren. Dit alles met als uiteindelijke doel om tot een betere samenwerking te komen.

Veranderende omgeving

In het beheer van erfgoed is in de afgelopen jaren veel gedecentraliseerd van de rijksoverheid naar provincies en gemeenten. Voor de uitvoering van archeologische werkzaamheden zijn strenge regels gemaakt. Die regels – samen met de Arbo die in andere wetgevingen geregeld zijn - maken de participatie van betrokken vrijwilligers niet altijd makkelijk.

Handhaving van deze regels is ook een onderwerp van aandacht. De nu nog geldende Monumentenwet bleek slecht handhaafbaar. Ook vanuit de groep vrijwilligers is de roep gekomen om die handhaving te verbeteren en excessen tegen te gaan. Zelfs roof op grote schaal kan momenteel zo goed als niet worden bestraft omdat bewijslast moeilijk is rond te krijgen. Dit alles heeft geleid tot aanpassing van deze regels in de nieuwe Erfgoedwet die in 2016 ingaat. Voor de duidelijkheid: wat dan niet mag, is nu ook al niet toegestaan. De Erfgoedwet is aangepast zodat het handhaafbaar is.

De veranderingen in erfgoedbeheer van de afgelopen jaren  zijn behoorlijk ingrijpend en het is dan ook voor iedereen wennen. De situatie van nu is niet meer die van de jaren 80, 90 of zelf 2000. Het is zoeken in tijden van veranderingen, voor iedereen, ook voor de RCE. Het is echter cruciaal om ook hierin weer samen op te trekken. Ieder op zijn eigen vlak, met verschillende verantwoordelijkheden en kwaliteiten. Dat kan alleen als we openlijk met elkaar communiceren. Een overleg als dit kan ervoor zorgen dat de echte pijnpunten in de samenwerking bloot komen te liggen.

Bekijk rapport PDF >

Martijn Manders, maritiem archeoloog en hoofd Maritiem Programma RCE

Reacties