U bent hier

Het scheepsmodel van de VL 2 Vlaardings Bloei in Museum Vlaardingen

N. Korpershoek, Olieverfschilderij met typen vissersvaartuigen van rederij Yzermans, 1902 (Museum Vlaardingen, S0012

Intro
Museum Vlaardingen – vroeger Visserijmuseum – heeft als motto ‘5000 jaar leven met water’: visserij, koopvaardij, havens, maritieme bedrijven, overstromingen, waterkeringen.Een van de vele mooie maritiem objecten in dit museum vind ik het scheepsmodel van de VL 2 Vlaardings Bloei. Vele historische draden komen in dit model bijeen. Het gedetailleerde model laat je vertellen over de eeuwenoude haringvisserij (1400-1960), zo belangrijk in de geschiedenis van Nederland; over de ‘renaissance’ die de Nederlandse visserij in de 19e eeuw meemaakte; over het bedrijf dat dit schip uitreedde en dit model liet bouwen; over de kennisuitwisseling via nationale en internationale tentoonstellingen waar dit scheepsmodel te zien was.

Het scheepsmodel
Het model (invnr. 00787) stelt een zeillogger voor. Het is een groot waterlijnmodel, schaal 1:7. De romp is 331 cm lang, 474 cm met achtermast en kluiverboom. Het echte schip waarnaar het verwijst – Vlaarding’s Bloei- ging op 4 april 1874 te water bij de Vlaardingse werf s‘Lands Welvaren voor rekening van de rederij IJzermans. Het visserijnummer was VN 46. Vanwege de Noordzeeconventie van 1882 moesten alle vissersschepen hun visserijnummer aanbrengen in de zeilen en op de boeg. Men standaardiseerde de lettercodes van het visserijnummer. VN veranderde in VL voor Vlaardingen en in het lokale scheepsregister werden ook de visserijnummers herzien: VN 46 werd VL 2 Vlaarding’s Bloei.Het scheepsmodel is ca. 1891 gebouwd door de kuiper J. van der Zande in opdracht van de firma IJzermans & Co. te Vlaardingen.

De haringdrijfnetvisserij
Het model toont het moment waarop het haringdrijfnet wordt binnengehaald. Het net wordt losgemaakt van de reep, dat is de kabel waaraan het vier kilometer lange net hangt, en vervolgens via de geestrol ingehaald. De reep wordt door een van de jongste bemanningsleden in het ruim opgeslagen, terwijl een andere jongen het net in het nettenruim opbergt. De lange vleet wordt door vier mannen met behulp van een spil binnen boord getrokken. Het scheepsmodel illustreert een staande nettenvisserij, die selectief vangt en geen schade aanricht. Het is een ecologisch verantwoorden visserij, in tegenstelling tot de trawl- en boomkorvisserij.

De haringdrijfnetvisserij is een zeer oude vangtechniek, al gekend in de 15e eeuw in Vlaanderen, Zeeland en Holland. Een kilometers lang net hangt als een gordijn in zee. ’s Nachts zwemt de school haringen er doorheen. De kleine haringen gaan door, maar de grotere blijven in de mazen steken. Ze worden aan boord gekaakt (ingewanden er uit), gezouten en in tonnen verpakt. Door deze conserveringstechniek zijn ze lang houdbaar en kunnen dus geëxporteerd worden naar ver weg gelegen gebieden. Deze visserij legde mede de grondslag voor de Gouden Eeuw van Holland.

Rederij IJzermans
Rederij ‘Yzermans” is in 1795 gestart door Jan IJzermans. In de 19e eeuw ontwikkelde het bedrijf zich tot een van de grotere rederijen en  haringkuiperijen in Vlaardingen en tot het grootste handelshuis in deze stad. In het kantoor van de rederij hing een groot schilderij (nu in Museum Vlaardingen) uit 1902 door N. Korpershoek, waarop de vier typen vissersvaartuigen staan afgebeeld die de rederij tot die tijd heeft gehad: buis D'Onderneming, hoeker Vlaardings Leven, logger VL 2 Vlaardings bloei, stoomlogger VL 193 Franciscus Antonius. Het scheepsmodel wordt meestal afgebeeld met het visserijnummer VL 160.
Eind 1945 vierde het bedrijf zijn 150-jarig bestaan. Vanaf 1949 bleef het bedrijf bestaan als haringverwerkend en exportbedrijf. Ca. 1982 kwam er een einde aan deze oude firma door verkoop naar Scheveningen.

(Inter)nationale visserijtentoonstellingen.
In 1857 kreeg Nederland een nieuwe liberale visserijwet. Vele beperkende en protectionistische bepalingen uit voorgaande eeuwen zette men opzij. Het leidde tot een ware opleving – een ‘renaissance’ - van de visserij. Er kwam een adviescollege voor de regering: het College voor de Zeevisscherijen. Dat had ook een voorlichtende taak aan de bedrijfstak.

Het gaf die vorm door visserijtentoonstellingen te organiseren of deelname eraan te bevorderen. Het organiseerde de eerste internationale visserijtentoonstelling in Europa in 1861 in Amsterdam, een tweede in 1867 in ’s-Gravenhage, en die werden door het buitenland nagevolgd. Ook rederij IJzermans was daarin actief. Zij liet het scheepsmodel van de VL 2 speciaal bouwen voor die tentoonstellingen, maar wijzigde het visserijnummer van 2 in 160; men zou eens kunnen denken dat Vlaardingen maar twee vissersschepen had. Zij zonden het scheepsmodel naar nationale en internationale tentoonstellingen:

  • 1892: de Internationale Sport-, Visscherij- en Paardententoonstelling te Scheveningen;
  • 1893: de World’s Columbian Exposition te Chicago; Wereldtentoonstelling Chicago 1893
  • 1897: Nationale tentoonstelling ‘Nijverheid en Kunst’, te Dordrecht;
  • 1902: De Nederlandsche Visscherij- en Schilderijententoonstelling te Katwijk: niet het model, maar het grote schilderij van N. Korpershoek werd ingezonden door IJzermans.

Ook in de 20e en 21e eeuw is het scheepsmodel aan het publiek getoond, vanaf 1971 permanent:

  • 1936: Vlaardingsche Oudheidkamer en Visscherijmuseum. In 1936 schonk rederij IJzermans het model aan de Vlaardingsche Oudheidkamer en Visscherijmuseum, die in dat jaar huisvesting kreeg in het Vlaardingse Handelsgebouw. Vanwege de oorlogsdreiging in 1939 werden de collecties van de Oudheidkamer elders opgeborgen;
  • 1969: Musement te Utrecht. In dit jaar restaureerde men het model om te exposeren in de Jaarbeurs te Utrecht tijdens de grote expositie van de gezamenlijke Nederlandse musea, Musement.
  • 1971: Visserijmuseum, Westhavenkade (1971-2010)
  • 2015: Vlaardings Museum (2015-)
     

Een bijdrage van Jan P. van de Voort

Reacties