U bent hier

Duiken in verleden rond Sicilië

Duiker in de verdronken wijk van Baiae, een droomlocatie voor onderwaterarcheologie. (Inzet een scheepsram). FOTO’S RIJKSDIENST VOOR HET CULTUREEL ERFGOED/SOPRINTENDENZA DEI BENI CULTURAL

Sicilië, het eiland met de drie punten. Met zijn rommelende Etna, citroenbomen, Palermo, Syracuse, piazzas en Griekse theaters. Eiland vol oudheden. Al liggen nog veel kunstschatten onder de zeespiegel. Alleen bereikbaar met duikbril en perslucht. Een zee vol archeologie. Geschiedenis om op te duiken. Wie geen duikbrevet heeft kan – met droge voeten - tot half april volgend jaar toch een beetje duiken naar schatten in het Allard Pierson Museum. De expositie ’Sicilië en de zee’ neemt je mee naar de bodem van de Middellandse zee.

Handelsroutes

Het roemruchte eiland ligt op het nsnijpunt van handelsroutes. Smeltkroes van culturen met Italianen, Phoeniciers, Grieken, Romeinen, Arabieren en Fransen. Iedereen kwam en ging over zee: handelaren, piraten, vissers en vrijbuiters. Maar de zee neemt ook en daarom bliggen de wateren rond Sicilië bezaaid met wrakken. Spectaculaire vondsten uit zes verschillende scheepswrakken vertellen het verhaal van dit eiland, bwaar ook een historische Nederlandse link mee is. Michiel de Ruyter vond zijn einde bij Sicilië in de slag om Agosta. Een kanonskogel verbrijzelde zijn rechterbeen. Hij overleed op de Eendraght in de baai van Syracuse.

 Onderwaterarcheoloog Martijn Manders verbonden aan de Universiteit Leiden en programmaleider maritiem Erfgoed bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, richtte met zijn team het Unesco deel van de expositie in. ,,De zee was vroeger de snelweg, dat duurde wel tot de twintigste eeuw. Als Normandiër was het eenvoudiger om naar Sicilië te reizen dan over land naar de Alpen. Als je de wereld vanuit het maritieme landschap leest, snap je waarom op welke plekken steden zijn ontstaan. Mensen leefden met de zee.’’ De expositie die werd samengesteld met hulp van de collectie van Soprintendenza del Mare Op Sicilië brengt voor het eerst het erfgoed van Sicilië samen. De expositie komt na Amsterdam ook in Palermo, Oxford, Bonn en Brussel.

Sicilië, is het meest strategisch gelegen eiland waar je heerser van de Middellandse Zee was. Er voeren rond 400 voor Christus scheepjes van twintig bij vijf meter die de koopvaardijschepen waren. Met marmer (dat had Sicilië namelijk zelf niet), brons, aardewerk, olijfolie, Griekse wijn. Met vijf man bemanning voeren ze langs de kust en op de sterren. En soms gingen ze naar de kelder. Zo werd de zeebodem het grootste museum. Schepen gingen hier ook ten onder in zeeslagen. Met bronzen scheepsrammen beukten schepen op elkaar in. Net onder de waterlijn een schip zien te raken en je kon de vijand naar de kelder jagen. ,,Dat vind ik zelf een van de meest fascinerende objecten uit de expositie’’, zegt archeoloog Manders.

Een van de mooiste duikplekken noemt hij Baiae waar hij onderzoek deed naar de resten van deze Romeinse villawijk bij Napels. Baiae kwam door aardbevingen en vulkanische activiteit vijf meter onder water te liggen. Nu is het een archeologisch onderwaterpark waar je tussen Romeinse villa’s met mozaïekvloeren zwemt. Echt fascinerend.’’ Rond Sicilië zijn duizenden archeologische plekken, al zijn veel wrakken verdwenen. ,,In de buurt van rivieren raken ze overdekt met slib en zijn dan soms goed geconserveerd.

Veel wrakken worden door de mens bedreigd. De visserij met sleepnetten maakt veel kapot, maar ook duikers die een souvenir willen meenemen. In de jaren zestig is er al veel weggeroofd.’’ Wat laat je als archeoloog liggen en wat haal je boven water? ,,Het gaat om het verantwoord omgaan met het erfgoed. De eerste optie is beschermen op de plaats. Maar je moet jezelf vragen stellen. Kunnen we het en moeten we het beschermen? Of is het van hoge archeologische waarde en hebben we kenniswinst nodig en moeten we het meenemen om verder te onderzoeken. Stel jezelf die vragen voordat je begint te graven.’’

Auteur: Rien Floris

Lees artikel als PDF>

Reacties